Pilipinas

Gikan sa Wikipedia, ang gawasnong ensiklopedya
Jump to navigationJump to search
Republika sa Pilipinas
Republika ng Pilipinas
Republic of the Philippines
República de Filipinas
Bandera sa PilipinasSagisag sa Pilipinas
BanderaSagisag
Motto: Maki-Dios, Maki-Tawo, Makikinaiyahan, ug Makinasod (Faithful to God, Humane, Nature caring, and Patriotic)
Nasodnong Awit: Lupang Hinirang (Yutang Hinigugma)
Lokasyon sa Pilipinas
KapitalManila
14°35′ N 121°0′ E
Kinadak-ang dakbayanDakbayan sa Quezon
Opisyal nga (mga) pinulonganPinilipino, Iningles



Mga pinulongang rehiyonal:
Sinugboanon, Inilokano, Hiniligaynon, Binikol, Winaray, Kapampangan, Pangasinense, Kinaray-a, Maranao, Maguindanao, Tinausug

GobyernoRepublika
Pangulo
Puli Pangulo
Rodrigo Duterte
Leni Robredo
Independensiya 
 - nadeklarasa Espanya
Hunyo 12, 1898 (opisyal) 
 - giilasa Estados Unidos
Hulyo 4, 1946 
Arya 
 - Katibuk-an300,000 km² (ika-71)
Populasyon 
 - Hulyo 200587,857,473 (ika-12)
 - Sensus sa 200076,498,735
 - Densidad276/km² (ika-27)
GDP (PPP)Banabana sa 2005
 - Katibuk-an$409,445 milyon (ika-25)
 - Per capita$4,770 (ika-107)
KwartaPeso (PHP)
Sona sa orasUTC +8 (UTC+8)
 - Summer (DST)(UTCk)
Internet TLD.ph
Kodigong pangtawag+63
1 Ubos sa Batakan-Balaod sa 1987, ang Pinilipino o Tinagalog ang mao'y nasodnong pinulongan, samtang ang Tinagalog ug Iningles ang mga opisyal nga pinulongan.

Ang mga rehiyonal nga mga pinulongan mao ang auksilar nga opisyal nga mga pinulongan sa ilang kaugalingong mga dapit.

Ang Kinatsila ug Arabiko walay opisyal nga status pero gigamit sa "boluntaryo ug opsyonal nga basis."


Ang Republika sa Pilipinas (Tinagalog: Republika ng Pilipinas; Iningles: Republic of the Philippines o the Philippines; Kinatsila/Inespanyol: República de Filipinas) o Pilipinas, nailhan usab isip "Perlas sa Sidlakang Kadagatan", mao'y usa ka gawasnong, soberanhong nasod sa habagatang-sidlakang Asya. Naa siya sa 1,210 km (750 mi) gikan sa dakong Asya ug may 7,107 ka isla nga nagporma sa usa ka parte sa Kapupud-ang Malayo. Ang Kapupud-an sa Pilipinas, nakit-an sa mga Portuges ug mga Espanyol nga kuyog ni Kapitan Hernando de Magallanes niadtong 16 sa Marso, 1521. Pagka 27 sa Abril, 1565, ang mga mamumuntog sa liderato ni Miguel Lopez de Legaspi nahiabot sa Sugbo, gikan sa Nueva Espanya, (Mexico). Pagkahuman sa pagmugna og gobyernong espanyol sa Manila adtong tuig 1571, ang kapupud-an gihimo nga kolonya sulod sa kapin og 300 ka tuig, sugod sa (1521 hangtod sa 1898).


Pagkahuman sa gubat alang sa kalingkawasan sa Mehiko, ang kagamhanan sa Espanya mao nay mikontrolar sa Pilipinas ug gihimo ning Probinsya sa Espanya (1821 - 1898) sulod sa 77 anyos hangtod sa 1898.

Pagka 1898, naggubat ang Espanya ug ang Estados Unidos sa Amerika. Pagkahuman sa maong gubat, ang Estados Unidos sa Amerika mao nay mikontrolar sa kapupud-an hangtod sa 1945. Sa ika-2ng Gubat sa Kalibotan, ang Hapon miabot ug maoy nanghawod sa Kapupud-an pag 1942 taman 1945. Dihang gibombardiyo sa mga sundalong Pilipinhon ug Amerikanhon ang mga kampo sa mga Hapon, nahalingkawas ang Kapupud-an.

Pagka 1946, ang Pilipinas gitagaan og "de facto", nga permanente nga Kagawasan sa 4 sa Hulyo, 1946 sa Estados Unidos sa Amerika.

Kining mga tuiga ubos sa pangagamhanan sa mga taga gawas nakaimpluwensiya pag-ayo sa kultura ug katilingban sa Pilipinas. Nailhan ang nasod sa iyang pagka Katoliko ug sa labihang pagkaimpluwensiya niini sa Kasadpanon. Usa kini sa duha ka nasod nga katoliko sa Asya: Pilipinas ug Sidlakang Timor.

Human dayon sa Ika-2ng Gubat sa Kalibotan, ang Pilipinas mao ang kinalamboang nasod sa Asya, apan sukad niadto, hinay ang kalamboan gumikan sa kagamay sa pagtubo sa ekonomiya, pangawkaw sa gobyerno sa panudlanan (pangurakot), ug neyo-kolonyal nga mga impluwensiya. Sa pagkakaron, modereyt ang pagtubo sa ekonomiya — tinabangan sa kadaghan sa mga Pilipino nga nanrabaho sa gawas ug sa 'information technology.

Gobyerno[usba | usba ang wikitext]

Ang Pilipinas usa ka Republikanhon ug Demokratiko nga nasod. Ang systema sa pangobyerno niini giindig sa sistema sa Estados Unidos. May tulo ka dagkong sanga ang gobyerno sa Pilipinas: ang Ehikutiba (Executive), ang Lehislatiba (Legislative), ug ang Judisyal (Judiciary). Ang Ehikutiba girepresentaran sa Presidente sa Pilipinas, ang Lehislatiba sa Kongreso (Congress), ug ang Judisyal sa Kinatas-ang Hukmanan (Supreme Court).

Ilalom sa Presidente mao ang mga nagakalain-laing ahensya ug departamento sa gobyerno sama sa Armed Forces of the Philippines (AFP), Bureau of Internal Revenue (BIR), Department of Interior and Local Government (DILG), Department of Justice (DOJ) ug uban pa. Ang Ehikutiba ang naay responsibilid nga mupatoman sa mga balaod nga gi pasa sa Kongreso ug tanang programa sa gobyerno.

Ang Kongreso mao ang sanga sa gobyerno nga responsable nga mopasa og nagakalain-laing balaodnon. Kini natunga sa duha ka lawas: ang Senado (Senate) ug ang Balay sa mga Representante (House of Representatives).

Ang Kinatas-ang Hukmanan (Supreme Court) mao ang ikatulo nga sanga sa gobyerno nga ang responsibilidad mao ang pag-hubad sa balaod partikular ang Konstitutusyon sa nasod.

Lugar ug Mga Rehiyon[usba | usba ang wikitext]

Ph general map.png

Mga rehiyon[usba | usba ang wikitext]

Political map of the Philippines showing its provinces and regions
Regions of the Philippines
LocationRegion
(regional designation)
PSGC[1]Island
group
Regional
center
Component local
government units
Area[A]Population
(2015)[2]
Density
Map of the Philippines highlighting the National Capital RegionNational
Capital Region

(NCR)
13LuzonManila611.39 km2
(236.06 sq mi)
12,877,253
(&0000000000000012.75000012.75%)
21,000/km2
(54,000/sq mi)
Map of the Philippines highlighting the Ilocos RegionIlocos Region
(Region I)
01LuzonSan Fernando
(La Union)
13,012.60 km2
(5,024.19 sq mi)
5,026,128
(&0000000000000004.9800004.98%)
390/km2
(1,000/sq mi)
Map of the Philippines highlighting Cordillera RegionCordillera Administrative Region
(CAR)
14LuzonBaguio19,422.03 km2
(7,498.89 sq mi)
1,722,006
(&0000000000000001.7100001.71%)
89/km2
(230/sq mi)
Map of the Philippines highlighting Cagayan ValleyCagayan Valley
(Region II)
02LuzonTuguegarao28,228.83 km2
(10,899.21 sq mi)
3,451,410
(&0000000000000003.4200003.42%)
120/km2
(310/sq mi)
Map of the Philippines highlighting Central LuzonCentral Luzon
(Region III)
03LuzonSan Fernando
(Pampanga)
22,014.63 km2
(8,499.90 sq mi)
11,218,177
(&0000000000000011.11000011.11%)
510/km2
(1,300/sq mi)
Map of the Philippines highlighting CALABARZONSouthern Tagalog
(CALABARZON)
04LuzonCalamba16,873.31 km2
(6,514.82 sq mi)
14,414,774
(&0000000000000014.27000014.27%)
850/km2
(2,200/sq mi)
Map of the Philippines highlighting MIMAROPASouthwestern Tagalog
(MIMAROPA)
17LuzonCalapan29,620.90 km2
(11,436.69 sq mi)
2,963,360
(&0000000000000002.9300002.93%)
100/km2
(260/sq mi)
Map of the Philippines highlighting the Bicol RegionBicol Region
(Region V)
05LuzonLegazpi18,155.82 km2
(7,010.00 sq mi)
5,796,989
(&0000000000000005.7400005.74%)
320/km2
(830/sq mi)
Map of the Philippines highlighting Western VisayasWestern Visayas
(Region VI)
06VisayasIloilo City12,828.97 km2
(4,953.29 sq mi)
4,477,247
(&0000000000000004.4300004.43%)
350/km2
(910/sq mi)
Map of the Philippines highlighting Central VisayasCentral Visayas
(Region VII)
07VisayasCebu City10,102.16 km2
(3,900.47 sq mi)
6,041,903
(&0000000000000005.9800005.98%)
600/km2
(1,600/sq mi)
Map of the Philippines highlighting Eastern VisayasEastern Visayas
(Region VIII)
08VisayasTacloban23,251.10 km2
(8,977.30 sq mi)
4,440,150
(&0000000000000004.4000004.40%)
190/km2
(490/sq mi)
Map of the Philippines highlighting Zamboanga PeninsulaZamboanga
Peninsula

(Region IX)
09MindanaoPagadian17,056.73 km2
(6,585.64 sq mi)
3,629,783
(&0000000000000003.5900003.59%)
210/km2
(540/sq mi)
Map of the Philippines highlighting Northern MindanaoNorthern Mindanao
(Region X)
10MindanaoCagayan de Oro20,496.02 km2
(7,913.56 sq mi)
4,689,302
(&0000000000000004.6400004.64%)
230/km2
(600/sq mi)
Map of the Philippines highlighting the Davao RegionDavao Region
(Region XI)
11MindanaoDavao City20,357.42 km2
(7,860.04 sq mi)
4,893,318
(&0000000000000004.8500004.85%)
240/km2
(620/sq mi)
Map of the Philippines highlighting soccsksargenSOCCSKSARGEN
(Region XII)
12MindanaoKoronadal22,513.30 km2
(8,692.43 sq mi)
4,545,276
(&0000000000000004.5000004.5%)
200/km2
(520/sq mi)
Map of the Philippines highlighting CaragaCaraga Region
(Region XIII)
16MindanaoButuan21,478.35 km2
(8,292.84 sq mi)
2,596,709
(&0000000000000002.5700002.57%)
120/km2
(310/sq mi)
Map of the Philippines highlighting the Autonomous Region in Muslim MindanaoBangsamoro
(BARMM)
15MindanaoCotabato City12,535.79 km2
(4,840.10 sq mi)
3,781,387
(&0000000000000003.7400003.74%)
300/km2
(780/sq mi)
Plantilya:Ordered list

Mga bag-ong dakbayan[usba | usba ang wikitext]

  • Meycauayan, Bulacan, Bulacan
  • Navotas
  • San Juan
  • Baybay, Leyte
  • Bogo, Cebu
  • Catbalogan, Samar
  • Tandag, Surigao del Sur
  • Lamitan, Basilan
  • Borongan, Eastern Samar
  • Tayabas, Quezon
  • Tabuk, Kalinga
  • Bayugan, Agusan del Sur
  • Batac, Ilocos Norte
  • Mati, Davao Oriental
  • Guihulngan, Negros Oriental
  • Cabadbaran, Agusan del Norte
  • El Salvador, Misamis Oriental
  • Carcar, Cebu
  • Dumaguete City, Negros Oriental
  • Bayawan City, Negros Oriental

Heyograpiya[usba | usba ang wikitext]

Relief Map Of The Philippines.png

Ang Pilipinas may 7,107 ka isla. Kadagkoan ang Luzon ug Mindanao. Taliwala sa ila ang Kapupud-ang Kabisay-an, Mindoro, Palawan, Marinduque, Romblon, ug uban pa. Ang isla sa Luzon may tulo ka bukiranan: ang Kordilyera, ang Sierra Madre, ug ang Karabalyo. Ang Kordilyera ug ang Karabalyo didto sa Amihanang Luzon, ug ang Sierra Madre nag-agi gikan sa amihanan sa probinsya sa Cagayan hangtud sa tunga-tungang Probinsya Quezon. Didto sa Mindanao ang katas-ang bukid sa tibuok Pilipinas, ang Bukid Apo, sa Dakbayan sa Davao.

Ekonomiya[usba | usba ang wikitext]

Sa Forbes Magazine, pang-84 ang Pilipinas sa talang Best Countries for Business tuig 2009.[6]

Mga opisyal nga pinulongan[usba | usba ang wikitext]

Tinagalog (isip Filipino) ang pugsanong gihimong nasodnong pinulongan. Duha ang pugsanong gihimong opisyal nga pinulongan: Iningles ug Tinagalog (ug sa una, Kinatsila). Adunay kapin sa 170 ka pinulongang lumad sa tibuok kapupud-an. Napulog duha niini mga nanag-unang pinulongan sa mga rehiyon: Sinugboanon, Iniloko, Hiligaynon, Bikol, Winaray, Kinapampangan, Panggasinan, Kinaray-a, Maguindanao, Maranao, Tinausug ug Tsinabakano.

Kultura[usba | usba ang wikitext]

Ang kultura sa Pilipinas naimpluwensiya sa daghang nasod gikan sa Europa (Espanya), Latino America (Mehiko), Estados Unidos sa Amerika, Tsina, Islam, Hinduismo, etc.

Ang kustombre ug tradisyonales sa Pilipinas naimpluwensiyahan sa mga Espanyol.

Relihiyon[usba | usba ang wikitext]

Mga Katoliko ang kadaghanan sa Pilipinas (83 porsento); Protestante (9 porsento); Islam (5 porsento); Budismo ug Hinduismo (3 porsento). Dunay mga 560 Ortodokso.[7]

Literatura[usba | usba ang wikitext]

Mas kompletong artikulo: Katitikan sa Pilipinas

Mga reperensya[usba | usba ang wikitext]

  1. Philippine Standard Geographic Codes as of 31 December 2015. PSGC Interactive. Philippine Statistics Authority. Retrieved on 15 March 2016.
  2. Highlights of the Philippine Population 2015 Census of Population. 2015 Census of Population. Philippine Statistics Authority (19 May 2016). Retrieved on 20 May 2016.
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 An independent component city, not under the jurisdiction of any provincial government.
  4. 4.00 4.01 4.02 4.03 4.04 4.05 4.06 4.07 4.08 4.09 4.10 4.11 4.12 4.13 4.14 4.15 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named huc
  5. A component city, part of the province of Basilan, but whose regional services are provided by the offices of Region IX.
  6. http://www.forbes.com/lists/2009/6/bizcountries09-best-countries-for-business_Philippines_CHI112.html
  7. http://www.cs.ust.hk/faculty/dimitris/metro/Phil_history.html

Tan-awa Usab[usba | usba ang wikitext]

Dugang Impormasyon[usba | usba ang wikitext]

Mga panid nga opisyal sa gobyerno[usba | usba ang wikitext]

Mga panid sa sumat[usba | usba ang wikitext]

Uban pang panid[usba | usba ang wikitext]

Ang Ingles nga bersiyon ning maong panid mahimo mong mahubad ngadto sa Binisayang Sinugboanon.